Ermera, 31 de Jullu de 2026

Sexta-Feira, 31/07/2026, Excia Prezidente Autoridade Munisipál-PAM, Sr. José Martinho dos Santos Soares halo abertura ba Semináriu Nasionál ho Tema “Proposta Inovasaun Dijitál no Intelijénsia Astifisiál iha Ensinu Superiór Timor Leste” iha Salaun Autoridade Munisípiu Ermera.

Iha intervensaun Excia PAM hatete, nu’udar Prezidente Autoridade Munisipál Ermera, ha’u hato’o boas-vindas ho laran luak ba oradór, moderadór, akadémiku, estudante no konvidadu hotu. Autoridade Munisipál Ermera sente orgullu ho atividade importante ida-ne’e. Semináriu ne’e la’ós deit fatin ba diskusaun akadémika, maibé oportunidade atu prepara ita-nia rekursu umanu no instituisaun sira atu hasoru mudansa iha era dijitál.

Ohin loron Intelijensia Artifisiál no teknolojia dijitál muda ona maneira ema aprende, hanorin, halo peskiza, servisu no foti desizaun. Teknolojia bele ajuda ita buka informasaun, analiza dadus no prepara dokumentu ho lalais.

Maibé, rezultadu hotu tenke nafatin verifika, korrije no adapta tuir realidade Timor-Leste. Tanba ne’e, ita-nia mensajen prinsipal mak,Intelijensia Artifisiál tenke ajuda ema atu hanoin di’ak liu, la’ós halo ema para hanoin,Teknolojia labele substitui matenek, integridade, responsabilidade no desizaun umana.

Iha ensinu superiór, estudante no dosente sira tenke uza teknolojia ho responsabilidade, halo peskiza orijinál, evita plájiu, verifika fonte informasaun, proteje dadus pesoál no respeita direitu autor.

Tanba Universidade la’ós deit fatin atu hetan Diploma. Universidade mak fatin atu forma koñesimentu, karáter, kreatividade no responsabilidade sosial, iha administrasaun públika, teknolojia bele ajuda organiza dadus, hadi’a jestaun dokumentu, monitoriza programa, hamenus tempu hein sidadaun no hasa’e transparensia.

Munisípiu Ermera iha Postu Administrativu 6 no Suku 56, tanba área jeográfika luan, teknolojia apropriada bele ajuda Munisípiu halibur dadus no responde di’ak liu ba nesesidade komunidade.

Maibé, transformasaun dijitál tenke inkluziva, fó benefisiu ba ema hotu inklui komunidade rurál. Ema ho nesesidade espesiál no familia ne’ebé seidauk iha asesu di’ak ba internet no ekipamentu dijitál. Governu, universidade, setor privadu no parseiru sira tenke hamutuk hadiak infraestrutura, hasa’e literasia dijitál, proteje privasidade no dezenvolve sistema ne’ebé simples, seguru no fasil atu uza.

Ba estudante no jerasaun foun, ha’u rekomenda atu uza tempu hodi aprende, halo peskiza no dezenvolve kreatividade. Labele uza Intelijensia Artifisiál nu’udar dalan badak atu hetan resposta. Uza teknolojia atu dezenvolve agrikultura, edukasaun, saúde, ambiente, ekonomia,lokál no servisu públiku.

Labele sai konsumidór teknolojia deit. Ita tenke sai mos kriador, investigadór, inovador no líder ne’ebé iha integridade, ba komunidade akadémika hotu, ha’u husu atu lori mensajen ida-ne’e: “aprende ho seriedade, investiga ho integridade, inova ho responsabilidade no serve komunidade ho laran”. Universidade sei iha valór boot bainhira koñesimentu ne’ebé produz bele responde ba problema real no hadi’a moris povu.

Ha’u espera semináriu ida-ne’e bele produz rekomendasaun prátika kona-ba utilizasaun responsável Intelijensia Artifisiál, protesaun integridade akadémika, formasaun ba dosente, no estudante, no inovasaun dijitál ne’ebé responde ba nesesidade komunidade.

Autoridade Munisipál Ermera prontu atu kolabora ho Ministé ensinu superiór Instituisaun sira iha programa estájiu, peskiza, formasaun no projetu inovasaun ne’ebé fó benefisiu direta ba povu.

Molok taka, ha’u hato’o apresiasaun ba Ministériu Ensinu Superiór, Siénsia no Kultura, liu-liu Diresaun Jerál relevante, tanba hili Munisípiu Ermera nu’udar fatin hodi realiza semináriu ida-ne’e. Agradese mos ba oradór, moderadór, komisaun organizadora no partisipante hotu, mai ita rai mensajen ida-ne’e, “Teknolojia tenke serve ema, Inovasaun tenke respeita étika, Koñesimentu tenke lori mudansa ba povu nia moris”

Semináriu ne’e organiza husi Ministério Ensino Superior, Ciência e Cultura-MECC servisu hamutuk ho Universidade Nacional Timor Leste-UNTL no Inatituto Politécnico de Timor Leste-IPTL, Marka mós prezensa Diretór husi MECC Diretór Jerál, Sr. Domingos Barros.

#MESCC

#Salaun_AME_Gleno

#@Média AME/VII/2026@#

© 2026 Administração Município de Ermera